UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii.

Używamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików,to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.

Zrozumiałem

1 PUŁK PIECHOTY LEGIONÓW Józefa Piłsudskiego

Zarys historii pułku

1 Pułk Piechoty Legionów tradycjami nawiązywał do 1 kompanii kadrowej, oraz 1 ppLeg., który w latach 1914–1917 brał udział w krwawych walkach pod Łowczówkiem, Tarłowem i Kostiuchnówką. W wyniku kryzysu przysięgowego pułk został rozwiązany latem 1917 r.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w listopadzie 1918 r. w odradzającym się Wojsku Polskim odtwarzano także dawne pułki legionowe. 16 stycznia 1919 r. formalnie powstał 1 ppLeg., którego zaczątkiem był batalion zorganizowany w Jabłonnie pod Warszawą. Chrzest bojowy 1 ppLeg. przeszedł w kwietniu 1919 r. podczas zwycięskich walk o Wilno. Następnie walczył na Wileńszczyźnie i Białorusi. Zimą 1920 r. uczestniczył w walkach o Dyneburg. Na wiosnę brał udział w wyprawie na Kijów, a następnie powstrzymywał m.in. oddziały 1 Armii Konnej Siemiona Budionnego. Podczas sierpniowej ofensywy wojsk polskich 1 ppLeg. wraz z 1 DPLeg. znalazł się w grupie gen. Rydza-Śmigłego, stanowiącej prawe skrzydło wojsk polskich wykonujących przeciwuderzenie znad Wieprza. 22 sierpnia 1920 r. wyzwolił Białystok, a następnie walczył o Lidę. 1 października zdobył Nowogródek. Walki zakończył 18 października 1920 r. pod Radoszkowicami.

W latach 1921–1939 pułk stacjonował w Wilnie. W maju 1926 r. pułk wziął udział w walkach w Warszawie po stronie wojsk Józefa Piłsudskiego.

W 1939 r. pułk, wchodząc w skład 1 DPLeg., został przydzielony do Grupy Operacyjnej „Wyszków”. Nocą z 4 na 5 września odmaszerował w rejon Różana, gdzie stoczył pierwsze walki z Niemcami. W dniach 5–6 września bronił pozycji w rejonie Pułtuska. Następnie, 7 września, wycofał się na linię rzeki Bug. 8 września stoczył walkę pod Wyszkowem. 10 września rozpoczął odwrót w kierunku Białej Podlaskiej. W dniach 11–14 września walczył pod Kałuszynem i Stoczkiem, ponosząc ciężkie straty. 14 września pod Trzcińcem pułk został rozbity, jego resztki przeszły w rejon Chełma, a następnie, 23–24 września, wzięły udział w walkach w rejonie Tarnawatki i Antoniówki. Wobec dużych strat własnych, całkowitego okrążenia i braku nadziei na pomoc pułk zaprzestał walki. Do niewoli trafił dowódca pułku wraz z towarzyszącym mu oficerami. W grupie tej znalazł się też kontuzjowany dowódca dywizji.

Sztandar

10 lipca 1917 r. pułk otrzymał pierwszym swój sztandar ufundowany przez Polonię z Chicago. Drugi sztandar wręczony został pułkowi przez miasto Wilno 6 sierpnia 1919 r. Sztandar ten 3 grudnia 1920 r. został udekorowany przez marszałka Józefa Piłsudskiego Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari. W 1922 r., w związku z przeprowadzaną wówczas standaryzacją, pułk otrzymał nowy sztandar. Został on ufundowany przez Stowarzyszenie Polskie miasta Meriden Coon w Stanach Zjednoczonych Ameryki.

Odznaka

Odznaka pułkowa została zatwierdzona 13 grudnia 1921 r. (Dz. Rozk. MSWojsk. nr 49, poz. 872).

Święto

Święto pułkowe obchodzono 6 sierpnia w rocznicę wymarszu 1 Kompanii Kadrowej z krakowskich Oleandrów. Zgodnie z rozkazem tajnym umieszczonym w Dodatku Tajnym nr 4 Dziennika Rozkazów MSWojsk. z 18 marca 1938 r. nr 4 poz. 32 pułkowi nadano oficjalną nazwę: „1 Pułk Piechoty Legionów Józefa Piłsudskiego”.

 
Dowódcy pułku
 
kpt. Józef Piłsudski: 27 VIII–18 XII 1914

mjr/ppłk Edward Rydz-Śmigły: 18 XII 1914–6 VIII 1917

kpt. Julian Stachiewicz: 6 VIII–18 IX 1917

mjr Leopold Lis-Kula: 28 II–7 III 1919

kpt./płk Jan Kruszewski: 8 III 1919–8 VII 1920

ppłk Stanisław Kozicki: 8 VII–16 VIII 1920

kpt./ppłk dypl. Zdzisław Wenda: 16 VIII–1 IX 1920

kpt./płk Jan Kruszewski: 1 IX 1920–14 IX 1926

płk Michał Władysław Pakosz: 14 IX 1926–20 III 1928

ppłk Bolesław Krzyżanowski: 20 III 1928–21 I 1930

kpt./ppłk dypl. Zdzisław Wenda:; 21 I 1930–7 VI 1934

ppłk Aleksander Stawarz: 7 VI 1934–30 XI 1935

płk dypl. Kazimierz Burczak: 30 XI 1935–14 IX 1939

ppłk dypl. Jan Kasztelowicz: 20–23 IX 1939

 
Bibliografia
 
Borkiewicz A., Dzieje 1-go pułku piechoty Legionów, Warszawa 1928.

Markert W., 1 pułk piechoty Legionów Józefa Piłsudskiego, Pruszków 2006.

Pomarański S., Zarys historii wojennej 1-go pułku piechoty Legionów, Warszawa 1931.

Satora K., Opowieści wrześniowych sztandarów, Warszawa 1990.

Wielecki H., Sieradzki R., Wojsko Polskie 1921–1939. Odznaki pamiątkowe piechoty, Warszawa 1991.

 
WBBH